鏡開き – Kagami Biraki

Op 31 januari vieren we Kagami Biraki te halle. Allen daarheen :).

Kagami biraki, letterlijk het openbreken van de spiegel (of de ceremonie van het breken van de rijst) is een traditioneel Japans feest dat door vele Japanse krijgsscholen gehouden wordt. Dit gebeurt normaal gezien op de tweede zaterdag of zondag van de maand januari.

Kagami wari – Kagami biraki – Kagami mochi? 

Allemaal termen met een andere herkomst die soms verward worden. De eerste gaat terug op een oude samoerai traditie.

“De vierde Tokugawa Shogun verzamelde zijn hoogste krijgslieden daimyo (大名) in zijn kasteel te Edo (江戸). Hij brak een vat sake open en iedereen dronk op de nakende strijd. De oorlog werd overtuigend gewonnen, waarna het ritueel werd ingevoerd in de hoop de afloop van de strijd te beïnvloeden.” (cfr. wikipedia). De spiegel verwijst naar het deksel van het vat van de sake alsook het ‘oppervlak’ van de sake dat gebroken wordt.
Deze ceremonie wordt vaak verward met hetgeen in oorsprong gebruikt werd binnen martiale scholen. De herkomst van ‘spiegel’ krijgt dan ook een andere invulling.

Sake-Barrel-Opening-3

Kagami mochi – Kagami Biraki

Waar komt het vandaan en wat blijft er nog van over? En wat heeft deze koek ermee te maken?

japanese-new-year-decoration-kagamimochi-big

Gekoppeld aan het nieuwe jaar verschijnt een vreemd gebak, kagami mochi. De ceremonie hier rond is een variant op kagami wari en veel ouder (Muromachi periode – 14de-16de eeuw). Om de ware betekenis te vinden vallen we terug op de aanvankelijk rurale Japanse samenleving die z’n bestaan uitbouwde rond de rijstcultuur.

De Japanse nieuwjaarstraditie komt voort uit volksgeloof (China). Om zich te verzekeren van een goeie oogst moest de bijgelovige landbouwer een warme, humane omgeving creëren waarin de gewassen konden groeien. Belangrijk hierbij waren de familiebanden en relaties met de gemeenschap. Deze waren gebaseerd op bloedband, verplichting en werk. Door te vieren en offers te delen werden deze banden terug versterkt.

Het gebruik evolueerde verder tot geloof in Toshigama, een kami (bovennatuurlijk wezen of geest). Deze bezocht ieder huis op nieuwjaar. Door haar te aanbidden kon de landbouwer zich verzekeren van een succesvolle oogst van verschillende soorten graan waaronder rijst.

01_110_Amaterasu

Om haar komst voor te bereiden werd het huis helemaal gekuist en versierd. Er werden gebeden opgezegd en bellen geluid om eventuele kwade geesten te verdrijven. Nieuwjaar begon met het bezoeken van familieschrijnen en ceremonies rond Toshigama.

Als offergave werd een speciaal ‘gebak’ gegeven aan de kami, vandaar de kagami mochi.
De mochi wordt traditioneel thuis gemaakt en is een soort ronde rijstkoek.

Rice-cake_making,Katori-city,Japan

20131230-150238

IMG_2084

De kagami mochi bestaat uit 2 koeken, de een iets kleiner dan de ander met daarbovenop een bittere Japanse sinaasappel. Doorboven op prijkt een blad.
Laten we het bij de mochi houden, de kleine en grote koek slaan op het komende en gaande jaar, yin en yang, de verschillende generaties.

De kagami mochi wordt traditioneel gebroken en gegeten tijdens een shinto ritueel (kagami biraki) op de tweede zaterdag of zondag van januari. Dit bestaande ritueel werd geïntroduceerd binnen de Japanse martiale kunsten door Jigoro Kano, grondlegger van Judo in 1884. Ueshiba nam dit eveneens over binnen aikido.

kagami-mochi-2

Binnen martiale scholen verliep de viering met de Kagami Mochi volgens een strikt schema. Het doel is een nieuw jaar inwijden. Studenten engageren zich opnieuw voor het komende jaar, de banden tussen sensei en leerlingen wordt vernieuwd (cf. landbouwsamenleving). Het verloop van de dag verschilt onderling maar er zijn toch een paar terugkerende elementen te vinden.

  • voorbereidend werk: reiniging van de dojo (fysiek-spiritueel)
  • moment van meditatie (zazen)
  • toespraak van het hoofd van de school waarbij z’n visie op de krijgskunst uit de doeken gedaan werd.
  • intense training (sommige scholen gaven 10 à 12 uur training waarvan de duur en felheid symbool stonden voor het komende jaar).
  • breken van de kagami mochi en verdeling van de stukken
  • tijdens de trainingen werden oud-leerlingen, leraars maar ook prominente figuren (vaak investeerders – politici) uitgenodigd. Hiermee probeerde de dojo sponsors te overtuigen dat hun investeringen zinvol waren.
  • voor niet inwonende studenten was dit het enige moment van het jaar om ‘promotie’ te krijgen
  • Uitzonderlijk kwam het volgende voor:
    Binnen oude scholen waren er leraren die ‘officieel’ niets vroegen voor het geven van lessen. Op kagami biraki lieten de studenten financiële giften in anonieme enveloppes achter voor de leraar.
Kigami Biraki

Tegenwoordig weten weinigen nog waar de Shinto rituelen voor staan ook al blijven ze uiterlijk aanwezig tijdens de feestdagen. De beeldspraak van de ‘spiegel’, die centraal staat bij de Kagami Biraki gaat terug op ontstaansmythologie van Japan (trilogie zwaard, spiegel, juweel waarover in een volgende post meer).

Tegen de 15de eeuw werden binnen het Shintoïsme het zwaard en de spiegel als belangrijke symbolen ingelijfd. Ze stonden symbool voor de keizer en als uitbreiding ervan de samoerai klasse (feodaal stelsel).

  • Een spiegel laat de mens toe de dingen te zien zoals ze zijn en staat symbool voor eerlijkheid en rechtvaardigheid. Het is eveneens het teken van de zonnegodin.
  • Het zwaard kreeg onder de samoerai spirituele kenmerken toegedicht en het bezit ervan droeg bij tot een gevoel van zin en doel in het leven eigen aan de samoerai cultuur. Een bron van wijsheid.Sommige zwaarden waren zo legendarisch dat men geloofde dat het zwaard een eigen ‘geest’ of kami bezat. Het zwaard bevestigde eveneens de samoerai in z’n status en positie.

Deze twee symbolen samen (zwaard en spiegel) staan voor de chinese yin en yang, de ‘oerkrachten van het universum’, die de keizer (en als verlengde van z’n macht, de samoerai) legitimiteit gaven.

Het is rond die periode (15de eeuw), dat de traditie van Kagami Biraki ontstond. Het evolueerde tot een Shinto ritueel eigen aan de samoerai klasse. Op de dag van Kagami Biraki kwam het huishouden van de samoerai samen om wapens en harnas te reinigen en op te blinken. Voor het nieuwe jaar werden Kagami Mochi (rijstgebak) voor de wapenuitrusting of schrijn geplaatst. Deze zuiverden de wapens en het harnas. Naast wapenuitrusting was er steevast een ander element aanwezig in een schrijn: een kleine ronde spiegel uit opgeblonken zilver, brons of tin. Het was een symbool van de zonnegodin en erin zouden de ‘geesten van de overleden voorouders’ gevat zijn.

35

Het geloof in de spiegel was zo sterk dat het net voor het overlijden van familieleden tegen de neusopening gehouden werd om de ‘geest’ van de stervende op te vangen. De ronde rijstkoekjes werden geofferd aan de overleden familieleden door ze bij het familieschrijn te plaatsen.

Hierdoor is Kagami Biraki ook gekend als ‘wapendag’. Dit vindt z’n weerklank in het kernidee van krijgskunsten. Centraal staat het zuiverende doel van krijgskunsten, het werken aan jezelf en perfectioneren van het ‘zelf’ en het reduceren van ‘ego’. Het concept gaat terug op het oude gebruik van opblinken van spiegels om de geest zuiver te houden.

Op de dag van Kagami Biraki werden de ronde rijstkoekjes (soms gekleurd om verschil in clan of regio aan te duiden) ‘gebroken’. Hun ronde vorm staat symbool voor de spiegel, en het openbreken staat voor het ‘openen’ van de spiegel.

mochi-18-dsc04476_r1

Deze handeling verwijst naar een stukje uit de Japanse mythologie. De zonnegodin (soms Toshigama) komt hierbij uit een grot en brengt op deze wijze licht in de wereld; het begin van een nieuwe tijd. Het breken van de rijstkoek (grot) staat dus symbool hiervoor, het naspelen van de scheppingsdaad.

Door de kagami mochi op te eten eigen je jezelf de aura toe van de ‘overleden’ en voorvaders maar ook die van Toshigama. Als gevolg hiervan werd de act gezien als een nieuwe start, van het nieuwe jaar, het openbreken van de aarde, de voorbereiding van een nieuw landbouwseizoen. Het is een fysieke vorm van bezinning.

De rijstkoek betekende eveneens de overgang naar het alledaagse leven: na een week van festiviteiten en uitspattingen werd het geheel afgesloten met een sober maal. Bestaande uit het basisingredient van de Japanse keuken: rijst. Om het vermoeide lichaam te zuiveren van de overdaad werden kruiden en planten toegevoegd die de spijsvertering moesten bevorderen.

De rijst had voor de samoerai klasse een bijkomende betekenis. Rijkdom werd niet gemeten met geld maar wel met eigendom uitgedrukt in landbouwarealen. Een rijk kan vallen of opstaan door een tekort of overschot aan rijst.
Aan deze rijst werd dan ook een goddelijke status verleend. Landbouwers geloofden dat rijst leefde, ademde in het veld. Als gevolg hiervan bestond er een kami die de velden bezielde. Het is duidelijk dat rijst de ruggengraat vormde van de Japanse samenleving. Vandaar ook z’n aanwezigheid in vele rituelen.

Zoals je kan zien, in Japan is er een ongelooflijke gelaagdheid in rituelen. Het spirituele neemt dan ook heel belangrijke plaats in, ook binnen aikido.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s